Chojnowski Park Krajobrazowy

Nieco ponad 20 kilometrów na południe od Warszawy rozciąga się niemal 7 tysięcy hektarów lasów, łąk i rzecznych dolin – obszar, który od 1993 roku chroni status parku krajobrazowego. Chojnowski Park Krajobrazowy to jeden z elementów zielonego pierścienia wokół stolicy, miejsce gdzie można zapomnieć o miejskim zgiełku bez konieczności długiej podróży.

Park obejmuje głównie kompleks Lasów Chojnowskich, ale nie tylko. W jego granicach znalazły się też doliny rzek Jeziorki i Zielonej z pasmami łąk i pastwisk, fragmenty doliny Wisły z wysoką skarpą, a nawet śródlądowe wydmy sięgające do 10 metrów wysokości. To mozaika krajobrazów, która sprawia że każda wycieczka tutaj wygląda nieco inaczej.

Lasy, rzeki i wydmy – co kryje park krajobrazowy pod Warszawą

Trzy czwarte powierzchni parku zajmują lasy. Przeważają drzewostany mieszane i liściaste – dęby szypułkowe, graby, brzozy, a miejscami też jesiony, lipy czy wiązy. Między sosnowymi borami trafiają się fragmenty grądów i łęgów, a w obniżeniach terenu – torfowiska z charakterystycznymi turzycowiskami.

Najciekawsze elementy krajobrazu to jednak doliny rzeczne. Jeziorka meandruje przez park wijąc się leniwie między stromymi brzegami porośniętymi bujną roślinnością. Wzdłuż rzeki ciągnie się pas łąk i pastwisk, które wciąż są użytkowane rolniczo – to właśnie dzięki koszeniu i wypasowi nie zarasta tu wszystko krzewami i młodym lasem. Nad wodą można spotkać polujące zimorodki, a jeśli się poszczęści – także wydrę. W samej rzece żyje około 20 gatunków ryb, między innymi pstrąg potokowy.

Symbolem Chojnowskiego Parku Krajobrazowego jest borsuk. Te nocne ssaki znalazły tutaj doskonałe warunki do życia – w leśnych uroczyskach wykopują swoje nory i prowadzą skryty tryb życia z dala od ludzkiego zgiełku.

Dość monotonny nizinny krajobraz ożywiają niewielkie wzniesienia – śródlądowe wydmy, szczególnie widoczne w okolicach Pilawy, Czarnowa i Konstancina. To pozostałość po czasach gdy wiatr przesypywał tutaj piaski formując pagórki przypominające te nadmorskie.

Rezerwaty przyrody i obszary Natura 2000

W granicach parku wyznaczono jedenaście rezerwatów przyrody chroniących najcenniejsze fragmenty lasów. Jeden z nich – Biele Chojnowskie – powstał między innymi dla ochrony stanowiska wiciokrzewu pomorskiego, rośliny rzadko spotykanej na Mazowszu. Oprócz rezerwatów funkcjonują też dwa obszary Natura 2000: Stawy w Żabieńcu oraz Łąki Soleckie.

Kompleks stawów w Żabieńcu zasługuje na szczególną uwagę. To raj dla miłośników obserwacji ptaków – gnieżdżą się tutaj tracze nurogęsi, perkozy zauszniki i rdzawoszyje, cyraneczki, wąsatki, remizy, a nawet bociany czarne. Łącznie na terenie parku odnotowano około 100 gatunków ptaków, w tym sporo drapieżników: puszczyki, sowy uszate, puchacze, krogulce, myszołowy i jastrzębie.

Ssaki reprezentują między innymi łosie, sarny i dziki, a z mniejszych drapieżników – lisy, jenoty, tchórze, kuny leśne, łasice i oczywiście borsuki. Nad rzekami żyją karczowniki i piżmaki.

Szlaki turystyczne – pieszo i rowerem przez park

Park przygotowano do zwiedzania wyznaczając siedem znakowanych szlaków turystycznych oraz kilka ścieżek dydaktycznych. Najwygodniej zacząć eksplorację z Konstancina-Jeziorny lub Zalesia Górnego – stamtąd prowadzą ścieżki przecinające rezerwaty i najciekawsze fragmenty lasów.

Chojnowski Szlak Rezerwatów Przyrody to 20-kilometrowa trasa rozpoczynająca się w Konstancinie-Jeziornie. Prowadzi przez kilka rezerwatów, dociera do Zimnych Dołów i kończy się w Zalesiu Górnym. Nadaje się głównie na wędrówki piesze, choć zimą chętnie korzystają z niej narciarze biegowi.

Krótszy, bo niespełna 10-kilometrowy Chojnowski Szlak Zabytków Przyrody wiedzie z Zalesia Górnego do rezerwatu Chojnów. Po drodze mija się pomnik przyrody – Dąb Stephana – oraz malowniczą dolinkę rzeki Zielonej.

Szlak Nadwiślański łączy Konstancin-Jeziornę z Górą Kalwarią, prowadząc wzdłuż skarpy wiślanej i oferując ciekawe widoki na dolinę rzeki.

Trasy rowerowe dla amatorów dłuższych wycieczek

Rowerzyści mają do wyboru kilka tras o różnej długości. Najpopularniejszy jest 33-kilometrowy Chojnowski Szlak Rowerowy startujący z warszawskiego Powsina. Wiedzie przez Las Kabacki, Julianów, Piaseczno, Żabieniec, Las Chojnowski, Orzeszyn i kończy się w Górze Kalwarii. To idealna opcja na całodniową wycieczkę z Warszawy.

Równie długi Rowerowy Szlak Wisły prowadzi przez Konstancin-Jeziornę, Obory i Górę Kalwarią, kończąc się przy ruinach zamku w Czersku. Trasa szczególnie spodoba się miłośnikom zabytków i historycznej architektury.

Krótsza, bo 16-kilometrowa pętla Doliną Jeziorki rozpoczyna się w Prażmowie. Przecina rezerwat Skarpa Jeziorki, mija Aleksandrów i Zawodne, by wrócić do punktu startowego. Mniej wymagająca niż dłuższe trasy, świetnie sprawdzi się na popołudniową przejażdżkę.

Na terenie parku działa ośrodek rehabilitacyjny dla rannych ptaków. To jedno z nielicznych takich miejsc w regionie warszawskim, gdzie skrzydlate ofiary wypadków i kolizji otrzymują fachową pomoc weterynaryjną.

Zabytki i atrakcje w okolicy parku

Chojnowski Park Krajobrazowy chroni nie tylko przyrodę, ale też wartości historyczne i kulturowe. Na obrzeżach znajdują się zabytkowe dworki, wille i cmentarze wojenne dostępne ze szlaków turystycznych.

W pobliskich Oborach stoi otoczony parkiem barokowy dwór Potulickich. We wsi Zawodne zachowała się zabytkowa zabudowa wraz z młynem. Konstancin-Jeziorna – jedyne uzdrowisko w województwie mazowieckim – może się pochwalić willami z początku XX wieku projektowanymi przez czołowych polskich architektów. Warto zwrócić uwagę na willę Jutrzenka i willę Ustronie.

W Parku Zdrojowym w Konstancinie znajdziemy ścieżki spacerowe, pomosty, plac zabaw i tężnię. Dom kultury Hugonówka oferuje wystawę multimedialną poświęconą historii regionu – można tam zobaczyć stare fotografie, pamiątki i archiwalia.

Edukacja przyrodnicza i działania ochronne

Park od 2010 roku wchodzi w skład Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych z siedzibą w Otwocku. Tam znajduje się ośrodek edukacyjny, który organizuje zajęcia terenowe, konkursy, wystawy, wykłady i szkolenia. Akcje edukacyjne mają na celu nie tylko przekazywanie wiedzy o przyrodzie, ale też promowanie walorów kulturowych i krajobrazowych okolicy.

W latach 2007-2008 przeprowadzono w parku działania na rzecz poprawy stosunków wodnych – program małej retencji miał przeciwdziałać skutkom dawnych melioracji, które naruszyły naturalny obieg wody. Wiosną organizowana jest „Akcja Żaba” – we współpracy z okolicznymi szkołami instaluje się płotki chroniące płazy podczas ich wędrówek godowych.

Dla kogo jest Chojnowski Park Krajobrazowy

To miejsce dla każdego kto szuka oddechu od miejskiego życia bez konieczności dalekiej wyprawy. Rodziny z dziećmi docenią łatwo dostępne szlaki i możliwość obserwacji zwierząt – nad Jeziorką czy stawami w Żabieńcu można spędzić całe popołudnie wypatrując ptaków. Młodsi entuzjaści przyrody mogą wziąć udział w zajęciach edukacyjnych organizowanych przez park.

Miłośnicy długich wędrówek i jazdy rowerem znajdą tu kilkadziesiąt kilometrów szlaków o różnym stopniu trudności. Trasy rowerowe można łączyć z postojami przy zabytkach – dworkach, młynach czy willach z początku XX wieku.

Obserwatorzy ptaków powinni zaplanować wizytę wiosną lub jesienią, gdy aktywność awifauny jest największa. Stawy w Żabieńcu to punkt obowiązkowy dla każdego ornitologa odwiedzającego Mazowsze.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i co wziąć ze sobą

Park nie ma jednego centralnego wejścia – można rozpocząć zwiedzanie z kilku punktów. Najwygodniejsze są Konstancin-Jeziorna i Zalesie Górne, skąd prowadzą główne szlaki. Z Warszawy najłatwiej dojechać samochodem – do Konstancina to około 30 minut jazdy, do Zalesia podobnie. Komunikacją miejską można dostać się autobusami linii podmiejskich – połączenia są regularne, choć w weekendy nieco rzadsze.

Wstęp do parku jest bezpłatny – obowiązują standardowe przepisy ochronne dla parków krajobrazowych. Nie ma godzin otwarcia, ale warto pamiętać że po zmroku orientacja w lesie bez latarki bywa trudna.

Na krótką wycieczkę pieszą wystarczy 2-3 godziny. Dłuższe szlaki, szczególnie te rowerowe, wymagają zaplanowania całego dnia. Warto zabrać lornetkę – przydaje się przy obserwacji ptaków nad stawami i rzekami. Latem niezbędny jest repelent – nad wodami bywa sporo komarów.

Biuro Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych mieści się w Otwocku przy ul. Sułkowskiego 11. Tam można uzyskać szczegółowe informacje o szlakach, zajęciach edukacyjnych i aktualnych wydarzeniach. Kontakt: tel. 22 779 26 94, email: [email protected]. Strona internetowa parku: www.parkiotwock.pl.

Park działa przez cały rok – każda pora ma swój urok. Wiosną budzą się płazy i ptaki, lato to czas bujnej zieleni i możliwość dłuższych wycieczek, jesień zachwyca kolorami liści, a zimą po śniegu można jeździć na nartach biegowych. Zimowe wędrówki mają dodatkowy atut – łatwiej dostrzec ślady zwierząt na białym puchu.