Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego

W samym centrum Warszawy, przy Alejach Ujazdowskich, tuż obok Łazienek Królewskich, znajduje się miejsce, które od ponad dwustu lat pozostaje zieloną enklawą w wielkomiejskim zgiełku. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego to ponad 5000 gatunków i odmian roślin zgromadzonych na nieco ponad 5 hektarach. Trzeci najstarszy ogród botaniczny w Polsce, założony w 1818 roku, przetrwał powstania, wojny i zmiany ustrojowe. Dziś to zarówno ośrodek naukowy, jak i miejsce, gdzie można odpocząć w cieniu kilkusetletnich drzew lub przenieść się do wilgotnych tropików bez wychodzenia z miasta.

Historia ogrodu od czasów Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego

Początki ogrodu sięgają 1818 roku, kiedy przeszedł pod opiekę Warszawskiej Szkoły Lekarskiej, a następnie Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Początkowo teren był znacznie większy – zajmował 22,5 hektara. Po powstaniu listopadowym i zamknięciu uniwersytetu w 1834 roku władze carskie odebrały ogrodowi trzy czwarte powierzchni. Zostało nieco ponad 5 hektarów, tyle samo co dziś.

W 1862 roku, gdy powstała Szkoła Główna Warszawska, ogrodem zaczął zarządzać profesor Jerzy Aleksandrowicz. To za jego kadencji nawiązano kontakty z ogrodami botanicznymi w kraju i za granicą, regularnie wydawano katalogi nasion, rozwijały się szklarnie. Po zamknięciu Szkoły Głównej i powołaniu rosyjskiego uniwersytetu w 1869 roku opiekę nad ogrodem przejęły władze carskie.

Dopiero w 1915 roku, po wycofaniu się Rosjan z Warszawy, ogród wrócił w polskie ręce. Rok później przeszedł pod pieczę odrodzonego Uniwersytetu Warszawskiego. Dyrektorem został profesor Zygmunt Wóycicki, który rozpoczął odbudowę – wyremontowano szklarnie, założono nowe działy, wzbogacono kolekcje. W tym okresie stanęły pomniki założyciela ogrodu profesora Michała Szuberta oraz profesora Jakuba Ignacego Wagi.

Na terenie ogrodu znajduje się budynek Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego wzniesiony w latach 1820–1825. To właśnie tutaj pierwotnie planowano wznieść Świątynię Opatrzności Bożej, zanim projekt przeniesiono na Pole Mokotowskie.

Druga wojna światowa przyniosła kolejne zniszczenia. W sierpniu 1942 roku hitlerowcy usunęli cały personel naukowy, a ogród przyłączyli do Parku Łazienkowskiego. Po wojnie trzeba było zaczynać niemal od nowa. W 1968 roku, podczas obchodów 150-lecia istnienia, ogród otrzymał medal „VII Wieków Warszawy” od Prezydium Stołecznej Rady Narodowej. Odsłonięto wtedy głaz pamiątkowy przy wejściu, poświęcony odnowicielom ogrodu: profesorom Wóycickiemu, Hryniewieckiemu i Kobendzie.

Co można zobaczyć w parku i szklarniach

Park to przede wszystkim kolekcja drzew, niektóre pamiętają jeszcze czasy założyciela ogrodu. Spacerując alejkami między klombami można natknąć się na rośliny z różnych zakątków Polski i świata. Są tu działy tematyczne – rośliny lecznicze, ozdobne, gatunki chronione. Wiosną kwitną magnolie i rododendrony, latem rozkwitają byliny, jesienią liście barwią się na wszystkie odcienie czerwieni i złota.

Szklarnie to osobny świat. Palmiarnia wraz ze szklarnią tropikalną i subtropikalną przenoszą zwiedzających w zupełnie inne strefy klimatyczne. Wilgotne powietrze, gęsta roślinność, kaktusy i sukulenty z suchych półpustyń – wszystko na wyciągnięcie ręki. Oranżeria jest obecnie zamknięta ze względów technicznych, ale pozostałe szklarnie oferują wystarczająco dużo wrażeń. Można tu zobaczyć rośliny, które w polskim klimacie nie przetrwałyby zimy – palmy, paprocie drzewiaste, egzotyczne kwiaty.

Warto zwrócić uwagę na historyczne pomniki rozsiane po terenie ogrodu. Oprócz wspomnianych już tablic upamiętniających profesorów, można trafić na ślady dawnej świetności tego miejsca.

Dla kogo jest ten ogród

Ogród sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do spokojnego spaceru z wózkiem – alejki są utwardzone, choć miejscami wąskie. Dzieci poniżej 7 lat wchodzą za darmo. W weekendy o godzinie 13:00 odbywają się spacery z edukatorami, wliczone w cenę biletu – to dobra okazja, żeby dowiedzieć się czegoś więcej o roślinach bez dodatkowych kosztów.

Studenci biologii czy botanicy amatorzy docenią bogactwo kolekcji i możliwość obserwacji gatunków, których nie zobaczą gdzie indziej. Osoby szukające chwili oddechu w centrum miasta znajdą tu ciszę i zieleń – choć ogród jest niewielki, potrafi skutecznie odciąć od miejskiego zgiełku.

Mniej sprawni fizycznie też mogą odwiedzić ogród – główne alejki są dostępne, choć niektóre zakątki wymagają pokonania schodków lub wąskich ścieżek. Osoby z niepełnosprawnościami mają wstęp bezpłatny po okazaniu odpowiedniego orzeczenia, podobnie jak ich asystenci.

Praktyczne informacje o cenach i godzinach otwarcia

Ogród jest otwarty od wiosny do jesieni. Do końca sierpnia działa codziennie, włącznie ze świętami, w godzinach 10:00-20:00. Kasy czynne są do 19:00, ostatnie wejście do szklarni o 19:20. Ważna informacja – w poniedziałki szklarnie są zamknięte, dostępny jest tylko park. W poniedziałki bilety są tańsze – 12 złotych zarówno normalny, jak i ulgowy. Wyjątek stanowią poniedziałki przypadające na święta – wtedy wszystko jest otwarte, a ceny standardowe.

Standardowy bilet jednorazowy kosztuje 24 złote (normalny) i 12 złotych (ulgowy). Bilet rodzinny dla dwóch dorosłych i minimum dwójki dzieci powyżej 7 lat to opcja warta rozważenia, jeśli wybieracie się całą rodziną. Dostępne są też bilety grupowe oraz karnety roczne dla tych, którzy planują częste wizyty.

Wstęp bezpłatny przysługuje studentom, pracownikom i emerytom Uniwersytetu Warszawskiego, członkom Klubu Absolwenta UW oraz dzieciom do ukończenia 7 lat. Ulgi dostępne są dla uczniów, studentów do 26 lat, emerytów, rencistów i osób z niepełnosprawnościami – wymagane jest okazanie odpowiednich dokumentów.

Szklarnie są dostępne od wtorku do niedzieli w godzinach otwarcia ogrodu. W każdą sobotę i niedzielę o 13:00 można dołączyć do spaceru z edukatorem – bez dodatkowych opłat, w ramach biletu wstępu.

Jak dojechać i ile czasu zaplanować na wizytę

Ogród znajduje się przy Alejach Ujazdowskich 4, praktycznie naprzeciwko Łazienek Królewskich. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – tramwaje linii 4, 18, 35 i autobusów 116, 166, 180 zatrzymują się w pobliżu. Przystanek „Muzeum Narodowe” lub „Plac na Rozdrożu” to kilka minut spaceru.

Samochodem można dojechać Alejami Ujazdowskimi, choć parking w okolicy bywa problematyczny. Najbliższe miejsca parkingowe to ulice przylegające do Łazienek lub płatny parking przy Muzeum Narodowym.

Na spokojne zwiedzenie parku warto przeznaczyć godzinę, półtorej. Jeśli dołożyć szklarnie i chęć dokładnego obejrzenia wszystkiego, może to zająć dwie, trzy godziny. Wiele zależy od pory roku – wiosną i latem, gdy wszystko kwitnie, łatwo spędzić tu więcej czasu. Zimą szklarnie są otwarte tylko w weekendy i święta, więc warto to sprawdzić przed wizytą.

Dodatkowe atrakcje i wydarzenia w ogrodzie

Ogród to nie tylko rośliny. Przez cały sezon odbywają się różne wydarzenia – wykłady tematyczne, warsztaty, spacery poetyckie, koncerty. Jesienią organizowana jest wystawa iluminacji „Magiczny Botaniczny”, która rozświetla ogród po zmroku. Latem w weekendy można trafić na radiowe spotkania czy festiwale związane z przyrodą.

Dla grup zorganizowanych dostępne są wycieczki z przewodnikiem – trzeba je wcześniej zarezerwować pod adresem [email protected]. Wycieczki po parku odbywają się od wiosny do jesieni, tylko w dni robocze. Zwiedzanie szklarni z przewodnikiem możliwe jest przez cały rok, również tylko w dni robocze.

Ogród prowadzi też działalność edukacyjną – zajęcia dla szkół, przedszkoli, grup tematycznych. Laboratorium edukacyjne przygotowuje programy dostosowane do różnych grup wiekowych. Warto sprawdzić aktualną ofertę na stronie internetowej ogrodu.

Kontakt: [email protected], telefon (22) 553 05 11. Więcej informacji na www.ogrod.uw.edu.pl.